Δίαιτα ελεύθερη γλουτένης και Σύνδρομο Ευερεθίστου Εντέρου

Η αποτελεσματικότητα της δίαιτας ελεύθερης γλουτένης στο Σύνδρομο Ευερεθίστου Εντέρου τύπου διάρροιας σε άτομα μη-ενήμερα για τον HLA-DQ2/8 γονότυπό τους.

 

Κ.Παπαξοϊνης.
Επιμελητής Πανεπιστημιακής Γαστρεντερολογικής Κλινικής, ΓΝΑ «Λαϊκό»
Πηγή: Efficacy of a Gluten-Free Diet in Subjects With Irritable Bowel Syndrome-Diarrhea Unaware of Their HLA-DQ2/8 Genotype. Aziz I, Trott N, Briggs R, North JR, Hadjivassiliou M, Sanders DS. Clin Gastroenterol Hepatol. 2016 May;14(5):696-703

Το Σύνδρομο Ευερεθίστου Εντέρου (ΣΕΕ) διαδράμει χρονίως με υφέσεις και εξάρσεις συσχετιζόμενο με κόπωση, κατάθλιψη, άγχος ενώ παράλληλα επηρεάζει την ποιότητα ζωής (QoL). Πέραν των φαρμάκων διάφοροι διαιτητικοί χειρισμοί έχουν επιχειρηθεί για την αντιμετώπιση του συνδρόμου πολύ περισσότερο αφού η πλειοψηφία των πασχόντων πιστεύει ότι τα συμπτώματά τους πυροδοτούνται από συγκεκριμένα φαγητά. Μεταξύ των χειρισμών αυτών η δίαιτα ελεύθερη γλουτένης (GFD) είναι από τις συχνότερα χρησιμοποιούμενες ακόμα και επί απουσίας τυπικά διαγνωσμένης κοιλιοκάκης. Μάλιστα, διπλά τυφλές, τυχαιοποιημένες μελέτες έχουν αναδείξει ένα σύνδρομο ευαισθησίας ανεξάρτητο από την κοιλιοκάκη όπου η γλουτένη επάγει συμτωματολογία ΣΕΕ, κόπωση και κατάθλιψη. Παρόλα αυτά δεν υπάρχει επαρκής τεκμηρίωση ώστε να συστηθεί εμπειρικά GFD ιδιαίτερα στο Σύνδρομο Ευερεθίστου Εντέρου τύπου διάρροιας (IBS-D). Προς αυτή την ερευνητική κατεύθυνση πρόσφατα ανεδείχθη ότι άτομα με IBS-D που είναι HLA-DQ2/8 θετικά παρουσιάζουν αυξημένη κινητικότητα του εντέρου και επηρεασμένη λειτουργία του εντερικού φραγμού μετά την έκθεσή τους στη γλουτένη συγκριτικά με τα HLA-DQ2/8 αρνητικά άτομα. Ωστόσο, δεν αποκλείεται στα HLA-DQ2/8 θετικά άτομα να συμπεριλαμβάνονται και πραγματικά πάσχοντες από κοιλιοκάκη.

Σκοπός της παρούσας μελέτης ήταν η εκτίμηση της κλινικής ανταπόκρισης στη GFD ομάδας πασχόντων από IBS-D κατά τρόπο τυφλό ως προς την HLA-DQ2/8 γονοτυπική τους κατάσταση.

Η μελέτη πραγματοποιήθηκε σε πληθυσμό εξωτερικού γαστρεντερολογικού ιατρείου (Royal Hallamshire Hospital, Sheffield, UK) σε πάσχοντες από IBS-D βάσει των κριτηρίων Rome III. Κριτήριο αποκλεισμού ήταν η διάγνωση κοιλιοκάκης (βάσει ιστολογικής εξέτασης δωδεκαδακτύλου και ορολογικού ελέγχου – TTG και ΕΜ αντισώματα). Αποκλείσθηκαν επίσης όσοι ανέφεραν ευαισθησία στη γλουτένη (άσχετο με τη διάγνωση κοιλιοκάκης) και όσοι βρίσκονταν με δική τους πρωτοβουλία σε δίαιτα ελεύθερη γλουτένης. Οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν τόσο αμέσως πριν την έναρξη όσο και κατά τη διάρκεια της GFD ερωτηματολόγια ως προς τα συμπτώματα του IBS-D (IBS Symptom Severity Score – IBS SSS), το άγχος και την κατάθλιψη (Hospital Anxiety and Depression Scale – HADS), την κόπωση (Fatigue Impact Scale – FIS) και την ποιότητα ζωής (Short Form 36 – SF36). H παρακολούθηση διήρκεσε 6 εβδομάδες με βάση όσα ισχύουν για την κοιλιοκάκη για την οποία το χρονικό αυτό διάστημα θεωρείται ότι συνδυάζει τον καλύτερο βαθμό συμμόρφωσης και εκτίμησης της αποτελεσματικότητας της σχετικής δίαιτας. Οι συμμετέχοντες παρακολουθήθηκαν από διαιτολόγους, οι οποίοι εκτίμησαν και το βαθμό συμμόρφωσης στη δίαιτα. Στην αρχή οι συμμετέχοντες ελέγχθηκαν και ως προς τον γονότυπο HLA-DQ2/8 χωρίς το αποτέλεσμα να ανακοινωθεί στους ίδιους και στους διαιτολόγους που τους παρακολουθούσαν κατά τη διάρκεια της μελέτης. Βάσει των ανωτέρω στη μελέτη συμπεριελήφθησαν τελικά 41 άτομα (21 HLA-DQ2/8 αρνητικά και 20 HLA-DQ2/8 θετικά).
Η προοπτική αυτή μελέτη ανέδειξε ότι το 71% των ατόμων με IBS-D παρουσιάζει κλινική ανταπόκριση σε δίαιτα ελεύθερη γλουτένης διάρκειας 6 εβδομάδων με επιπλέον βελτίωση στη διάθεση, στο αίσθημα κόπωσης και στην ποιότητα ζωής. Τα αποτελέσματα αυτά είναι ανεξάρτητα του HLA-DQ2/8 γονοτύπου. Ωστόσο, τα HLA-DQ2/8 θετικά άτομα εμφάνισαν σημαντικότερη βελτίωση ως προς την κατάθλιψη και την κόπωση. Αντίθετα, τα HLA-DQ2/8 αρνητικά άτομα ανέφεραν σημαντικότερη μείωση ως προς την κοιλιακή διάταση. Επιπλέον, το 72% των ατόμων σχεδίαζε να συνεχίσει τη δίαιτα ελεύθερη γλουτένης για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα και σε επανεκτίμησή τους 18 μήνες αργότερα το θεραπευτικό αποτέλεσμα παρέμενε χωρίς συνέπειες ως προς το σωματικό βάρος και τις αιματολογικές παραμέτρους.

Τα αποτελέσματα της μελέτης υποστηρίζουν τη χρήση της δίαιτας ελεύθερης γλουτένης σε πάσχοντες από IBS-D που δεν έχουν ακολουθήσει στο παρελθόν δίαιτα ελεύθερη γλουτένης. Ωστόσο, η θεραπευτική επιλογή θα πρέπει να συγκριθεί με άλλες διαιτητικές θεραπείες αποδεδειγμένης αποτελεσματικότητας όπως η δίαιτα χαμηλού FODMAP. Επίσης, δεδεμένων ότι τα HLA-DQ2/8 θετικά άτομα παρουσιάζουν ταχύτερο χρόνο διάβασης του λεπτού εντέρου και αυξημένη εντερική διαπερατότητα θα πρέπει να διευκρινισθεί ο ρόλος του HLA-DQ2/8 γονοτύπου στο μέγεθος του θεραπευτικού αποτελέσματος της GFD.